مراحل چاپ و نشر کتاب، اصولاً از نقطه نظرهای متفاوتی مورد بررسی قرار می گیرد. صنعت نشر کتاب به معنای توليد صنعتی کالايی فرهنگی، به نام کتاب است. امروزه شيوه‌هايی که در روند توليد کتاب و تکثير آن به کار می­‌رود، کاملا صنعتی است. از اين‌­رو نشر کتاب، صنعتی است در کنار صنايع ديگر و نه کمتر از آن­ها. صنعت نشر کتاب در حال گسترش است، چرا که کتاب، رسانه اطلاعاتی و ارتباطی کارآمد، دسترس‌پذیر و بی بدیلی است. به طور کلی انتشار کتاب، اشاعه گسترده يکی از موثرترين و سهل‌­ترين رسانه‌هاست.

پیشینه چاپ و نشر

روزگاری، رسانه‌هايی از قبيل راديو، تلويزيون، و … رقبای قدرتمندی برای چاپ و نشر کتاب به شمار می‌­رفتند. ولی امروزه ناشران موفق به حفظ کتاب از طريق استفاده از نوآوري­‌ها و امکانات ويژه‌ در مراحل چاپ و نشر شدند که به‌­دست آمده است. چاپ و نشر کتاب هم­‌چنان جای خود را به عنوان مهم­ترين رسانه ارتباطی، استوارتر از پيش حفظ کرده است. رشد چاپی رسانه‌ها در سراسر جهان را می‌­توان دليل بر اين مدعا دانست.  زيرا که با وجود تمام موانع و مشکلات و رقابت رسانه‌های ديگر، هم­چنان به رشد خود ادامه داده و ره‌­آوردهای فنی به سرعت به عرصه توليد و نشر کتاب راه می‌­يابد. به هر حال مراحل چاپ و نشر، دوره‌ه­ای را سپری می­‌کند که همه فنون توليد و نشر، دست‌­خوش دگرگونی هستند. شايد اين دوره سرآغاز عصر جديد ديگری در تاريخ چاپ و نشر باشد.

دگرگونی در مراحل چاپ و نشر، پس از گوتنبرگ روندی کندی داشت و تا سده هفدهم ميلادی تغيير عمده‌­ای در آن رخ نداد. در اين قرن، «يوهان رينمان» در آوگسبورگ آلمان، پس از آشنايی با مراحل چاپ به نشر کتاب روی آورد. وی حدود 200 کتاب منتشر ساخت. از سده هفدهم به بعد، انقلاب صنعتی باعث و بانی پيشرفت‌های عظيمی در متون چاپ شد. در سده هجدهم، چاپ به رشد تدريجی خود ادامه داد. در اين قرن، آمريکا به عنوان کانونی تازه اما پرتوان وارد صحنه نشر جهان شد. این اتفاق تاثير به‌­سزايی در تغییرات مراحل چاپ و نشر و همینطور پيشرفت نشر داشت.

 

چاپ و نشر
 
تحولات چاپ و نشر در دو قرن اخیر

در قرن نوزدهم، تحولات چاپ و نشر کتاب به حدی سرعت و کيفيت چاپ را افزايش داد که اين قرن را عصر جديد کتاب ناميدند. در قرن بيستم، عواملی بر چاپ تاثير گذاشتند که مهم‌ترين آنها ورود فناوری‌های نوین اطلاعاتی در صنعت نشر است. در اين سده، رواج کامپيوتر و ظهور پديده نشر روميزی و همين‌­طور انقلاب الکترونيک تحولات چشمگیر را در نشر اطلاعات، بخصوص مراحل چاپ و نشر کتاب باعث شد.

 
جنبه فرهنگی نشر کتاب

انتشار كتاب در هر جامعه‌­اي از شاخص‌­هاي اصلي رشد فكري و معنوي است. نشر بنا به طبيعتش فضاساز و بانی فرهنگ­ است. می توان آن را از مهم­ترين و نيرومندترين اهرم‌­هاي تحول فكري و فرهنگي دانست. رواج نشر به طور فراگیر در واقع پس از اختراع چاپ آغاز می‌­شود. در تاريخ نشر شايد پس از اختراع خط هيچ رويدادي به اهميت اختراع چاپ نباشد. چاپ و نشر اگر چه هم‌­زمان زاده شدند، اما با گذشت زمان هويت مستقلي يافتند. امروزه چاپ يكی از ابزارهای توليد و نشر كتاب است. نشر، پل ارتباطي و گذرگاه و مروج انديشه است.

به تعبیر دیگر، چاپ و نشر دو واژه‌­ای هستند که به دنبال هم می‌­آیند و صورت و ترکیب آنان بیانگر آن است که چاپ کل است و نشر جز! در حالی که این یک برداشت اشتباه است. چاپ یکی از ابزارهای نشر است و نشر گستردگی بسیاری دارد که چاپ یکی از راه‌­های گزینشی آن است.

در حال حاضر دیگر چاپ تنها راه انتشار و انتقال دانش نیست، بلکه در قرن 20 و در عصر ارتباطات و با رسوخ کامپیوتر به زندگی آدمیان، نشر، دیگر چاپ را به عنوان تنها ابزار انتخاب نمی­‌کرد. نشر الکترونیک یا نشر رومیزی تحول بس عظیم در این صنعت بوجود آورد. چاپ و نشر کاغذی، به سمت نشر الکترونیک و چاپ بنابر نیاز پیش رفت. مراحل چاپ و نشر نیز دستخوش تغییرات زیادی گردید. این شد که با پدیده انفجار اطلاعات در قرن 20 مواجه می‌­شویم.

اما این تغییر و تحولات به هیچ عنوان از پایگاه و اهمیت کتاب نکاست. کتاب به عنوان یک رسانه بی بدیل، همیشه نقش تاثیر گذار در انتقال اطلاعات مکتوب را داشته است. بدین لحاظ زنده نگاه داشتن فن کتابت همیشه لازمه یک جامعه دانش‌­مدار است. حتی یک جامعه اطلاعاتی که شبکه­‌های اطلاعاتی و ارتباطات حرف اول را می‌­زند!!

 

مراحل چاپ و نشر
حلقه‌های زنجیره نشر کتاب

زنجیره چاپ و نشر کتاب از حلقه­‌هایی شامل پدیدآورنده، ناشر و چاپخانه تشکیل شده است که این حلقه‌­ها را پخش­گر و توزیع‌­کننده و کتاب­فروش تکمیل می­‌کند. نگارش درست یک کتاب با شیوه‌­نامه­ صحیح، صفحه‌­آرایی و بخش­‌بندی متناسب و طراحی جلد مرتبط با محتوا و با پیام تأثیرگذار و استفاده از کاغذ مرغوب و هم­چنین صحافی شکیل و محکم و….. همه عواملی است که به ثمر نشستن نهایی زحمات اولیه و طولانی مؤلف را باعث خواهد شد. در نظرگرفتن نوع خط و سایز خط، نوع صفحه‌­بندی، قطع کتاب، داشتن ارجاعات و زیر نویس­‌های استاندارد، تدوین واژه‌­نامه و فهرست منابع و مآخذ و …… همه نکاتی که به اعتبار علمی و فنی یک کتاب خواهد افزود.

اشراف به این موارد باعث خواهد شد که تولید کننده یک اثر در مراحل اولیه دچار سردرگمی، زمان فرسایشی چاپ، دوباره‌­کاری، اصلاحات مکرر …..نشود و با صرفه­‌جویی در زمان و هزینه، کتاب در یک روال شناخته شده و منطقی، فرایند چاپ و تولید خود را سپری نماید. به عقيده «هینز»، مولف کتاب «نگارش موفق کتاب دانشگاهی»، توانايي در نگارش يك اثر علمي و توفيق در انتشار آن به يك اندازه اهميت دارند؛ چرا كه فقط مهارت در نوشتن براي توليد اين آثار كافي نيست و نويسنده بايد قادر باشد نوشته خود را با موفقيت منتشر كند

مدل‌های نشر در ادوار مختلف

در مدل نشر سنتی حلقه­‌ها ارتباط نزدیک و مستقیم و یک‌­سویه با هم دارند. نقش ناشر در این زنجیره گسترده‌­تر از بقیه حلقه­‌هاست؛ چرا که ماهیت نشر، آن را با حوزه‌­ها و محیط­‌های مختلف مرتبط می­‌سازد. این عوامل در نشر سنتی موجودیت دارند و حذف هر کدام از این حلقه­‌ها ثبات و فرایند نشر را با اخلال مواجه خواهد ساخت.

نشر سنتی

 

بر خلاف نشر سنتی، در نشر مدرن حلقه‌­های زنجیره نشر یک ارتباط دو­سویه و حتی تعاملی با هم داشته، واسطه‌­ها و زنجیر­های مدل­ سنتی تغییر ماهیت داده و یا حتی حذف شده‌­اند.

 

نشر مدرن

 

در نشر پسامدرن حتی در برخی موارد حلقه مؤلف و خواننده بی‌­واسطه به هم نزدیک شده‌­اند. ناشر در این چرخه الزاماً حضور ندارد و شخصیت‌­ها و حلقه‌­های جدید با ماهیتی کاملاً متفاوت ظهور پیدا کرده و اشکال و پلتفرم‌­های نشر نیز ساختار و ماهیتی نوین دارند.

 

نشر پسامدرن

 

تغییرات و تحولات نوظهور، نشأت گرفته از پدیده فناوری‌­های نوین اطلاعاتی در عصر اطلاعات و ارتباطات است. تغییرات در مدل نشر به صورت ساده مصور سازی شده است.

نگاشت سپهر دانش

شماره تماس دفتر همدان: 32522799 -081

شماره تماس دفتر تهران: 28426369 -021

 

آدرس:

شعبه همدان: آرامگاه بوعلی‌سینا، بلوار خواجه رشید، روبروی اداره  گذرنامه، کوچه رضوی، نبش بن‌بست نیلوفر، پلاک 92

شعبه تهران: سعادت، آباد بلوار سرو غربی، نبش خیابان شهید ریاضی بخشایش، پلاک سی و هفت، واحد سه

تمامی حقوق این وبسایت متعلق است به نگاشت سپهر دانش ( طراحی شده توسط شهر وردپرس )